BÁ PHỔ NHẠC ĐƯỜNG & CUỘC GIẢI CỨU VĂN HÓA

27/03/2020
0

Ở nơi ấy, những nhạc cụ truyền thống của các dân tộc trên đất nước Việt Nam không chỉ được lưu giữ như ở bảo tàng, cũng không chỉ được trưng bày như ở triển lãm, mà còn được cất lời, nói lên chiều sâu văn hoá của cha ông chúng ta. Nơi ấy chính là Bá Phổ Nhạc đường.

Mặc dù ẩn mình trong khu văn hoá Mai Dịch (Từ I Liêm, Hà Nội ), Bá Phổ Nhạc đường vẫn có sức lôi cuốn đối với rất nhiều người yêu âm nhạc dân tộc. Tới đây xem và nghe các loại nhạc cụ dân tộc, có cả những giáo sư người Mỹ, Hàn Quốc cùng rất nhiều người yêu âm nhạc khác trong nước và quốc tế.

Sức hấp dẫn mạnh mẽ của Nhạc đường này là các nhạc cụ không những được sưu tầm rất công phu, tạo nên những bộ sưu tập độc đáo, mà còn được tấu lên tiếng nói mang hôn dân tộc qua bàn tay điêu luyện của các nghệ sĩ Bá Phổ, Mai Liên, Bá Nha. Những người muốn tìm hiểu sâu về nhạc cụ cổ truyền, còn được chủ nhân của Nhạc đường giảng giải kỹ lưỡng về từng loại nhạc cụ.

NSUT Bá Phổ tâm huyết cả cuộc đời với nhạc cụ truyền thống

Hỏi Bá Phổ sưu tầm được bao nhiêu loại nhạc cụ, anh cười mà rằng nhiều lắm, không đếm xuể, nhưng quan trọng không phải là nhiều hay ít, mà là độc đáo hay không. Hỏi độc đáo ở chỗ nào anh lại cười mà rằng độc đáo ở chỗ có những nhạc cụ quý hiếm, cổ xưa và cổ chỗ những nhạc cụ này, dù là nguyên bản hay phục chế, đều có thể cất lời đúng với giọng điệu gốc của nó.

Đây này, trống đồng Đông Sơn, Ngọc Lũ phục chế mà âm thanh nghe âm vang, sâu lắng, gợi nhớ tiếng trống Đông Á thủa nào làm bạc tóc quân xâm lược phương Bắc. Còn đây, dàn khánh đá phục chế theo mẫu dàn khánh triều đình Huế, nhưng nổi trội là ở chỗ có thể dùng nó để tấu lên những bản nhạc cung đình mà dàn khánh nguyên bản, do bị nứt, vỡ, không còn thực hiện được chức năng ấy nữa.

Đây nữa, bộ công Tây Nguyên, bộ công Hoà Bình cổ xưa còn nguyên vẹn, ngân vang trong Nhạc đường lời sông núi hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Còn biết bao loại nhạc cụ nữa, như cây đàn Ta lư làm bằng gốc tre, đàn Goong tre Tây Nguyên mà cả thân đàn và dây đàn đều được chế tác từ một khúc tre, đàn Cò ke ( Việt - Mường cổ ) mà mặt đàn không được gắn chặt như các loại đàn khác, chỉ gá lên miệng đàn , tạo nên âm thanh rè rè đặc trưng . . . Điều thú vị là ở chỗ, hỏi đến bất cứ thứ nhạc cụ nào được trưng bày ở đây, nghệ sĩ Bá Phổ đều giảng giải cho nghe một cách kỹ càng về lịch sử, đặc trưng, chức năng của nó, đồng thời dùng nó trình tấu những bản nhạc cổ xưa hoặc hiện đại với nhiều màu sắc khác nhau.

Du khách nước ngoài thích thú với nhạc cụ cũng như âm nhạc dân tộc do NSUT Bá Phổ thể hiện

Khi cần, thì cả vợ con của nghệ sĩ - Mai Liên và Bá Nha  đều có thể trình tấu các nhạc cụ đó một cách điêu luyện và cả gia đình hoà tấu những bản nhạc tuyệt hay. Lại hỏi Bá Phổ tốn kém bao nhiều tiền của cho Nhạc đường này. Bá Phổ vẫn cứ cười mà rằng chẳng thể nào tính đến hết được. Chỉ biết rằng hao tâm, tổn trí, tốn tiền của nhiều lắm, trong một khoảng thời gian dài lắm.

Vào lúc đỉnh điểm của việc xây dựng Nhạc đường, Bá Phổ phải bán chiếc xe máy duy nhất của gia đình, còn bản thân anh thì sút mất 4 cân! Trầm trồ với anh rằng anh quá say mê âm nhạc dân tộc cho nên mới dẩn thận như vậy, Bá Phổ lại cười mà răng không phải là say mê, bởi vì dù say hay mê thì cũng có lúc tỉnh, mà phải nói là máu thị, là lý tưởng thì mới gắn bó suốt đời được.

Quả vậy, nhập làng âm nhạc khi mới 8 tuổi, dù không phải con nhà nòi, Bá phổ đã nhất quán trong cách học, cách diễn và cách sống để vững bước trên con đường nghệ thuật dân tộc tới 40 năm có lẻ rồi mà vẫn dầy nhiệt huyết và tài nghệ ngày một chín. Anh học trong dân gian, trong thực tế hoạt động biểu diễn và sưu tâm, học qua bạn bè, đồng nghiệp . . .  Có lẽ Bá Phổ là người thực hiện tốt nhất phương châm học đi đôi với hành, sưu tầm, nghiên cứu đi đôi với ứng dụng.

Là diễn viên văn công chuyên nghiệp, được đi khắp các vùng đất nước biểu diễn, Bá Phổ có dịp tiếp xúc với nền nghệ thuật âm  nhạc của rất nhiều dân tộc. Càng tiếp xúc  càng thấy Văn nghệ thuật dân gian vô cùng phong phú và quý giả. Bởi vậy, anh có ý thức từ rất sớm về việc sưu tầm các nhạc cụ dân tộc, sưu tầm đến đầu học sử ở đây, không những vậy, còn tìm hiểu kỹ càng lý lịch, giá trị, đồng thời học cách chế tác các nhạc cụ ấy.

Trong đồ sộ kho nhạc cụ của Nhạc đường này, có biết bao loại nhạc cụ do chính tay Bá Phổ chế tác hoặc cùng với nghệ nhân chế tác. Công phu nhất là chế tác bộ khánh đá, bộ trống đồng. Nghệ nhân chỉ biết đục đẽo đá hoặc đúc đồng. Nhưng làm như vậy thi mới chỉ tạo nên cái thân xác thôi. Còn chính Bá Phổ phải tạo nên linh hồn cho những nhạc cụ ấy.

Biết bao công phu chỉnh âm, thậm chí phải làm đi làm lại nhiều lần, mới tạo nên được dàn khánh đã có đủ các nốt nhạc, và chiếc trống đồng có độ ngân rến như sấm để rung lên những giai điệu mang hồn dân tộc.

Gia đình Bá Phổ là gia đình đầu tiên ở nước ta lập Đội nhạc Gia đình hoạt động dưới sự quản lý của một đơn vị nghệ thuật Nhà nước (Nhà hát ca múa nhạc Việt Nam). Ý tưởng thành lập những tốp nhạc nhỏ nhẹ, đa năng, đa tài hình thành từ những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, vì Bá Phổ thấy được một nhu cầu thực sự từ đời sống là đồng báo chiến sĩ ở chiến trường, nhân dân vùng sâu vùng xa, vùng hải đảo . . . cần được thưởng thức nghệ thuật.

Chỉ có những bản nhạc gọn nhẹ mới có thể len lỏi về những vùng miền như thế mà phục vụ nhân dân. Mãi tới năm 1987, ý định này mới trở thành hiện thực. Sau khi thành lập, Đội nhạc Gia đình Bá Phổ đã được Bộ văn hoá Thông tin chọn biểu diễn mẫu 3 lần, đã tham gia Hội diễn ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc, đoạt Huy chương Bạc và đi biết bao vùng quê đem lời ca tiếng đàn về với quần chúng lao động.

NSUT Bá Phổ - Bá Phổ Nhạc Đường góp phần không nhỏ vào công cuộc giải cứu văn hóa

Cũng vào khoảng thời gian ấy, âm nhạc Tây phương tràn vào như thác đổ, cuốn hút biết bao lớp thanh thiếu niên lao vào các cuộc trình diễn bốc lửa, khiến cho âm nhạc dân tộc dường như phải lùi vào im lặng. Bá Phổ nghĩ rằng muốn cho âm nhạc dân tộc Có được đời sống mạnh mẽ trong xã hội đương đại, thi phải làm cho âm nhạc ấy hay, lạ.

Đi tìm những giá trị quý giá của truyền thống nhưng bị lãng quên, làm mới nó, thổi hồn của nhịp sống ngày nay vào , sẽ tạo ra sức hấp dẫn cho âm nhạc dân tộc Chinh ý nghĩ ấy đã dẫn dắt Bá Phổ lần theo dấu vết của truyền thống mà khơi lại bao nguồn âm nhạc với những nhạc cụ đầy sức hấp dẫn để rồi hình thành nên Bá | Phổ Nhạc đường hôm nay. Bá Phổ có thuận lợi là cả vợ và con đều được đào tạo cơ bản về âm nhạc và đều là những nghệ sĩ biểu diễn nhạc cụ giỏi giang - Có thể sử dụng một cách điệu nghệ hàng chục loại nhạc cụ khác nhau. Bản thân Bả Phổ cũng là một tay đàn siêu hạng. Chính vì vậy, ban nhạc Gia đình Bá Phổ đã thực hiện khá thành công ý tưởng của Bá Phổ về biện pháp đưa âm nhạc cổ truyền dân tộc đến với công chúng.

Viết bình luận của bạn:
popup

Số lượng:

Tổng tiền:

English Vietnamese